|
ล้านโน้ตพันทำนอง เรียงถ้อยร้อยคำ ขับขานลำนำเส้นทางสายไหม
马友友-丝绸之路
 ก่อนอื่นคงต้องสารภาพตรง ๆ ว่า ตั้ง
แต่เขียนบทความมา ไม่มีครั้งไหนที่
การค้นคว้าจะเต็มไปด้วยความสนุก
สนานปนคื่นเต้นที่จะได้ค้นพบข้อมูล
ใหม่เพิ่มขี้นเรื่อย ๆ มันเหมือนกับนัก
ขุดทอง ที่ยิ่งขุดยิ่งเจอะเจอสายแร่
ทองคำ นี่ถ้าไม่ใช่ทางกอง บก.โทร
มาทวงต้นฉบับ ผมอาจลืมไปเลย
เผลอ ๆ อาจได้เขียนพ๊อตเก็ตบุ๊คเล่มหนาแทน
“เส้นทางสายไหม” 丝绸之路เกิด
ขึ้นมาร่วมหลายพันปีแล้ว มันเป็นเส้น
ทางการค้าที่มีโครงข่ายโยงใยที่ยิ่งใหญ่ที่สุดของมนุษยชาติ แต่เราอาจเพิ่งมา
คุ้นหูมากขึ้นเมื่อ 25 ปีก่อน ตอนที่ทางสถานีโทรทัศน์ NHK ของญี่ปุ่นที่ถ่ายทำ
สารคดีเกี่ยวกับการเดินทางตามแนวเส้นทางสายไหมในสมัยโบราณ ทำให้เรา
ได้รู้จักความเป็นไปเป็นมาของเส้นทางสายไหมมากขึ้น ขณะเดียวกันส่งให้บุค
คลคนหนึ่งที่นักฟังเพลงทั่วโลกรู้จักมากขึ้นคือ ชายหนุ่มมากด้วยความสุข
Kitaro 喜多郎 (ที่เรียก”ชายหนุ่มมากด้วยความสุข”ผมแปลจากชื่อของเขา
คำว่า”ki” 喜หมายถึง ความสุข “ta” 多 หมายถึง มาก “ro” 郎 หมายถึงชาย
หนุ่ม ผู้ชายญี่ปุ่นมักลงท้ายด้วย”โร่”เหมือนชื่อ”สมชาย”ในบ้านเรา) นักดนตรี
แนวนิวเอจผู้ซึ่งรับผิดชอบด้านเพลงประกอบภาพยนตร์สารคดีเรื่องนี้
เส้นทางสายไหมก่อกำเนิดขึ้นในช่วงศตวรรษที่ 2 ก่อนคริสตกาล สมัยราชวงศ์
ฮั่น 汉(206 ปีก่อนคริสตกาลถึง ค.ศ.220)ในรัชสมัยของฮั่นอู่ตี้ ในสมัยนั้นอา
ณาจักรฮั่นถูกพวกชนเผ่าเร่ร่อน”ซงนู๋” รุกรานบ่อยครั้ง ฮั่นอู่ตี้จึงส่งขุนนางนาม
 ”จางเชียน” 张骞 ไปเจริญสัมพันธ์
กับแคว้นต่าง ๆ ทางตะวันตกเพื่อชัก
ชวนให้เป็นพันธมิตรต่อต้านการรุก-
รานของพวกซงนู๋ แต่ระหว่างเดินทาง
นั้นจางเชียนถูกพวกซงนู๋จับตัวและถูก
กักขังไว้เป็นเวลาร่วมสิบปี สุดท้าย
จางเชียนหนีออกมาได้ แต่ก็ไม่ลืมภา
ระกิจที่ได้รับมอบหมาย ได้มุ่งหน้าสู่
เอเชียกลาง แต่ขณะนั้นบรรดาแว่น
แคว้นต่าง ๆ ล้วนพอใจกับสถานะที่
เป็นอยู่ ไม่มีใครยอมร่วมเป็นพันธมิตร
จางเซียนขณะสำรวจเส้นทาง
ด้วย เท่ากับว่าจางเฉียนคว้าน้ำเหลวอย่างสิ้นเชิงในภารกิจที่ได้รับมอบหมาย
แต่เขาก็สามารถพลิกวิกฤติให้เป็นโอกาส จางเชียนจดบันทึกข้อมูลทั้งหลาย
ในตลอดเส้นทางเกี่ยวกับทางภูมิศาสตร์ วิถีชีวิต การค้าการขายต่าง ๆ ถวายแด่
ฮั่นอู่ตี้ เพื่อแปลงสนามรบเป็นสนามการค้า หลังจากนั้น อาณาจักรฮั่นก็ส่งสิน
ค้าไปค้าขายกับทางตะวันตก สินค้าที่ขึ้นชื่อคือผ้าไหม ซึ่งเป็นที่ชื่นชอบของ
พวกชาวเปอร์เซียและโรมัน แต่การค้าผ้าไหมในยุคของฮั่นอู่ตี้ก็ไม่ได้ทำกำไร
อะไรมากมายนัก จนเมื่อพวกชาวโรมันเกิดพิสมัยผ้าไหมอย่างมาก(สังเกตรูป
ปั้นผู้หญิงของโรมัน จะนุ่งผ้าไหมที่พลิ้วสลวย) ถึงกับนำเอาทองคำมาแลกกับ
ผ้าไหมเลยทีเดียว ระหว่างราชวงศ์ถาง(ค.ศ. 617-907) การค้าบนเส้นทางสาย
ไหมนี้ประกอบด้วยผ้าไหมถึง 30 เปอร์เซ็น
 เส้นทางสายไหมโบราณเส้นนี้รุ่งเรืองถึงจุดสูงสุด ในกลางศตวรรษที่ 8
แห่งคริสตกาล เส้นทางนี้เปรียบ
เสมือน ทางด่วนข้อมูลสารสนเทศ
(Information Super Highway) ใน
ยุคนั้นเลยทีเดียว การแลกเปลี่ยนข่าว
สาร วัฒนธรรม รวมถึงเทคโนโลยี
ต่าง ๆ เช่น เทคโนโลยีในการผลิตกระ
ดาษ ดินระเบิด เข็มทิศ รวมถึงลูกคิด
ซึ่งกลายเป็นต้นแบบ ของการผลิต
เครื่องคอมพิวเตอร์ในปัจจุบัน ซึ่งล้วนแต่เป็นเทคโนโลยีของจีนที่ถูกถ่ายทอด
ไปสู่ตะวันตกในยุคนั้น ขณะเดียวกัน ศาสนาพุทธจากอินเดียก็อาศัยเส้นทาง
สายไหมนี้เขาสู่เอเชีย ทั้งจีน เกาหลี พม่า ลาว เวียตนาม กัมพูชา และไทย
 เช่นเดียวกันชาวเปอร์เซียที่นำเอาศา
สนาอิสลามเข้ามา ตอนหลังเส้นทาง
ทางบกถึงจุดเสื่อมสลาย เส้นทาง
การค้าทางทะเลกลับเพิ่มมากขึ้นแทน
ชาวเปอร์เซียซึ่งมาทางเรือก็นำเอาศา
สนาอิสลาม สู่ประเทศต่าง ๆ ที่แวะ
ผ่าน เช่น แหลมมาลายู อินโดนีเซีย
และบางส่วนของฟิลิปินส์
คำว่า”เส้นทางสายไหม”หรือ“the Silk
Road” เพิ่งถูกเรียกอย่างเป็นทางการ
ในกลางศตวรรษที่ 19 โดยนัก-
ปราชญ์ชาวเยอรมัน นาม Baron
Ferdinand von Richthofen เป็นผู้-
บัญญัติชื่อนี้ขึ้นมาจนเป็นที่ยอมรับ
ถึงแม้จะมีคนพยายามเรียกเป็นอย่าง
อื่น อย่างเส้นทางหยก เส้นทางอัญ-
มณี เส้นทางพุทธศาสนา เป็นต้น เส้น
ทางนี้ เริ่มจากทางตะวันออกที่เมือง
ฉางอัน หรือซีอันในปัจจุบันของประ-
เทศจีนไปสิ้นสุดที่ยุโรป ณ เมืองคอน
ภาพเขียนพระพุทธรูปโบราณในผนังถ้ำบนเส้นทางสายไหม
สแตนติโนเปิล (Constantinople)เส้นทางบนบกนั้น แนวเส้นทางหลัก ๆเฉพาะ
ในประเทศจีนแยกเป็นสามเส้นทาง และจากเมืองหลักของแต่ละเส้นทางจะมี
เส้นทางแยกย่อยออกไปเหมือนเครือข่ายใยแมงมุมซึ่งจะมีการแปลี่ยนแปลง
ตามกาลเวลาหรือการเปลี่ยนแปลงทางการเมือง วัฒนธรรมในแต่ละยุค แต่เส้น
ทางในประเทศจีนที่ได้รับความนิยมมากที่สุดคือเส้นทางทางเหนือจากซีอันสู่
 ระเบียงเหอซี (Hexi Corridor) ก่อน
แยกไปทางรัสเซีย อินเดีย และตะวัน
ออกกลาง นักสำรวจและนักโบราณ
คดีมักจะมาสำรวจเส้นทางนี้เป็นหลัก
บริเวณที่เรียกว่าระเบียงเหอซ
ี
|
