|
การปฏิวัติประเทศจีนสู่สาธารณะรัฐของดร.ซุนยี่เซียน孙逸仙และพรรค
พวกมีความคืนหน้าอย่างเชื่องช้า เนื่องจากขาดแคลนกองกำลังของตน
เอง ในขณะที่หยวนซื่อข่าย 袁世凯 กลับทำสิ่งที่นอกลู่นอกทางของรัฐ
สภา เขาได้แก้ไขรัฐธรรมนูญเพื่อให้เขามีอำนาจเด็ดขาด
เดือนสิงหาคม 1912 เพื่อนรวมอุดมการณ์ของดร.ซุนคือ ซ่งเจี้ยวเหยิน
宋教仁 ได้ก่อตั้งพรรคการเมืองใหม่ชื่อพรรคกั๊วหมิง 国民党 หรือ
ก๊กมิ่งตั๋ง หรือบางครั้งรู้จักรในนามพรรคชาตินิยม ซึ่งเป็นการรวมตัวของ
กลุ่มการเมืองย่อยต่าง ๆ รวมทั้งสมาคมถงเหมิง 同盟会 ของดร.ซุน
ด้วย ในการเลือกตั้งปี 1913 กุมภาพันธ์ ซ่งรณณรงค์ในการหาเสียงเลือก
ตั้งด้วยการชี้การไม่ชอบพามากลในการบริหารของหยวนซื่อข่าย และก็
ได้กวาดที่นั่งเสียงส่วนใหญ่เข้ามา หลังจากนั้นซ่งก็ถูกหยวนลอบสังหาร
หลังจากที่หยวนได้พยายามมาแล้วหลายครั้ง ความเกลียดชังของประ
ชาชนที่มีต่อหยวนยิ่งทวีมากขึ้น ในฤดูร้อนปี 1913 เจ็ดจังหวัดทางใต้
ของจีนได้ประกาศเป็นอิสระไม่ขึ้นกับรัฐบาลของหยวน เมื่อการก่อการ-
ลุกฮือขึ้น ดร.ซุนและคนใกล้ชิดหลบไปอยู่ประเทศญี่ปุ่น เดือนตุลาคม
ปี 1913 รัฐสภาได้มีมติเลือกหยวนเป็นประธานาธิบดีของสาธารณะรัฐจีน
อย่างเป็นทางการ และมอบอำนาจทั้งหมดอยู่ในมือของหยวน เพื่อให้ได้
รับการยอมรับจากนานาชาติ หยวนซื่อข่ายต้องยอมมอบอิสระภาพแก่
ประเทศมองโกลนอกและซีจ้าง 西藏 หรือธิเบต
เดือนพฤศจิกายน หยวนซื่อข่ายในฐานะประธานาธิบดีได้ออกคำัสั่งให้ยุบ
พรรคกั๊วหมิง และให้สมาชิกรัฐสภาของพรรคกั๊วหมิงถอนตัวออกจากสภา
จากนั้นไม่กี่เดือน หยวนยุบสภาและองค์กรปกครองท้องถิ่งทั้งหมดพร้อม
กับแก้ไขรัฐธรรมนูญให้เขาสามารถอยุ่ในอำนาจได้ชั่วชีวิต แต่ก็ยังไม่-
เป็นที่พึงพอใจของหยวนอยู่ดี ปลายปี 1915 หยวนได้ประกาศจะตั้งตน
เองขึ้นเป็นกษัตริย์ ประชาชนไม่พอใจพากันลุกฮือทั่วประเทศ หลายจัง-
หวัดประกาศขอเป็นอิสระ ประเทศจีนแตกเป็นเสี่ยง ๆ พวกขุนศึกต่างแย่ง
ชิงกันเป็นใหญ่ สุดท้ายหยวนก็จบชีวิตลงในปี 1916 เดือนมิถุนายน
ลัทธิชาตินิยมกับลัทธิคอมมิวนิสต์
หลังจากการจบสิ้นของหยวน พวกขุนศึกตามหัวเมืองต่างก็แย่งชิงกันเพื่อ
ให้มีอำนาจควบคุมรัฐบาลปักกิ่ง นอกจากความแตกแยกภายในแล้ว
ประเทศจีนยังถูกคุกคามจากประเทศญี่ปุ่น เมื่อสงครามโลกครั้งที่ 1 เกิด
ขึ้นในปี 1914 ญี่ปุ่นซึ่งอยู่ฝ่ายพันธมิตรได้รับชัยชนะ ญี่ปุ่นจึงเข้ายึด
ซานตง山东ซึ่งเป็นเขตยึดครองเดิมของเยอรมัน ญี่ปุ่นได้ยื่น “21 ข้อ
เรียกร้อง” (Twenty-one Demands) มีใจความหลัก ๆ เพื่อใ้ห้ญี่ปุ่น
สามารถเข้าแทรกแซงกิจการภายใน และนำเอาทรัพยากรของจีนไปใช้
ได้โดยไม่มีเงื่อนไข) ต่อรัฐบาลขุนศึก รัฐบาลกรุงปักกิ่งปฏิเสธข้อเรียก
ร้องหลายข้อ แต่ต้องยอมญี่ปุ่นในเรื่องเกี่ยวกับการครอบครองซานตงที่
ญี่ปุ่นควบคุมอยู่แล้ว นอกจากนั้นรัฐบาลปักกิ่งยังต้องยอมให้ญี่ปุ่นครอบ
ครองภาคใต้แมนจูเีรียและตะวันออกของมองโกลใน ในปี 1917 มีการ-
ตกลงกันอย่างลับ ๆ ระหว่างอังกฤษ ฝรั่งเศสและอิตาลี เพื่อยกดินแดน
ในเขตควบคุมแก่ญี่ปุ่น ด้วยข้ออ้างว่าเพื่อให้ญี่ปุ่นส่งกองเรือรบต่อสู้กับ
เยอรมัน
ปี 1917 ประเทศจีนประกาศสงครามกับเยอรมันด้วยความหวังจะได้ดิน-
แดนในครอบครองคืน ซึ่งขณะนั้นได้อยู่ภายในการควบคุมของญี่ปุ่นไป
แล้ว แต่ในปี 1918 รัฐบาลปักกิ่งได้เซ็นข้อตกลงลับ ๆ กับประเทศญี่ปุ่น
ยอมรับการอ้างสิทธิเหนือซานตง เมื่อมีการประชุมสันติภาพที่กรุงปารีส
ในปี 1919 รัฐบาลจีนมีการยืนยันข้อตกลงลับที่มอบสิทธิเหนือดินแดนให
้กับญี่ปุ่น เมื่อข้อตกลงลับของรัฐบาลกลายเป็นที่รับรู้สาธารณะ ทำให้ประ
ชาชนทั้งตกใจและสิ้นหวัง ในวันที่ 4 พฤษภาคม 1919 นักศึกษาและ
ปัญญาชนจำนวนมากออกมาต่อต้านรัฐบาลปักกิ่งและประเทศญี่ปุ่น ความ
เคลื่อนไหวของเหล่าปัญญาชนได้ปลุกจิตสำนึกความรักชาติ ความ-
เคลื่อนไหวอย่างต่อเนื่องจากปี 1917-1927 หรือที่เรารู้จักรกันว่า”เหต-
ุการณ์ 4 พฤศภาฯ” 五四运动 นักศึกษาจำนวนมากกลับจากต่างประ-
เทศ ต่างคนต่างเสนอแนวคิดในการปฏิรูปสังคมและการเมืองจีน มีตั้งแต่
ระบบตะวันตกจ๋าจนถึงระบบสังคมนิยมคอมมิวนิสต์
การต่อต้านขุนศึก
ปี 1917 ขณะที่ตร.ซุนจัดตั้งรัฐบาลที่กว่างโจว广洲 เขาได้เพิ่งพากำลัง
ทหารของขุนศึกทางใต้ ปี 1919 ดร.ซุนก่อตั้งพรรคกั๊วหมิงเพื่อต่อต้าน
รัฐบาลปักกิ่ง ดร.ซุนก็ยังคงเพิ่งพากำลังของขุนศึก ปี 1921 ดร.ซุนได้
เป็นประธานาธิบดีของรัฐบาลทางใต้ เขาได้พยายามรวมประเทศให้เป็น
หนึ่งเดียว จึงขอความช่วยเหลือจากทางตะวันตก แต่ความพยายามของ-
เขาไม่ได้รับความตอบสนองจากประเทศตะวันตก เขาจึงหันหน้าหาสห-
ภาพโซเวียตในปี 1921 ซึ่งขณะนั้นเพิ่งประสบความสำเร็จในการปฏิวัติสู่
สังคมนิยม โซเวียตเองก็ต้องการผูกมิตรกับนักปฏิวัติจีน จึงประณามและ
โจมตีพวก“จักรวรรดิ์นิยมตะวันตก” ในทางการเมืองนั้น ผู้นำโซเวียตใช
้นโยบายสนับสนุนทั้งดร.ซุนและพรรคคอมมิวนิสต์จีน ที่เพิ่งก่อตั้งขึ้นมา
ใหม่ โซเวียตคาดว่าทั้งสองพรรคสามารถรวมตัวกันได้ แต่ก็เตรียมพร้อม
ถ้าหากฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งได้รับชัยชนะ ปี 1922 ความสัมพันธ์ระหว่างพรรค
กั๊วหมิงกับพวกขุนศึกแตกหักลง ดร.ซุนหนีไปซ่างไห่ 上海 และเริ่มตระ
หนักว่าเขาต้องขอความช่วยเหลือจากโซเวียตแล้ว ปี 1923 ดร.ซุนได้
ออกแถลงการณ์ร่วมกับตัวแทนของโซเวียตประจำซ่างไห่ ในความช่วย-
เหลือประเทศจีนในการรวมชาติ ทางโซเวียตได้ส่งที่ปรึกษานายมิคาอิล
โบโรดิน (Mikail Borodin) มาประเทศจีนในปี 1923 เพื่อช่วยเหลือใน
การปรับโครงสร้างองค์กร เพื่อเพิ่มความเข้มแข็งของพรรคกั๊วหมิงกับ
พรรคคอมมิวนิสต์ สมาชิกพรรคคอมมิวนิสต์จีนได้รับการแนะนำให้เข้า
ร่วมกับพรรคกั๊วหมิง แต่ให้คงสถานะของพรรคไว้ เนื่องจากพรรคคอม
มิวนิสต์จีนขณะนั้นยังเล็กมาก มีสมาชิกเพียง 300 คนในปี 1922 และ
1500 ในปี 1925 ในขณะที่พรรคกั๊วหมิงมีสมาชิกถึง 150,000 คนในปี
1922 โซเวียตยังแนะนำให้พรรคกั๊วหมิงจัดตั้งสถาบันการเมืองที่ฝึกเทค
นิคการปลุกระดมมวลชน และได้ส่งเจี่ยงเจ้สือหรือเจียงไคเชค 蒋介石
ไปอบรมที่กรุงมอสโคว์ สหภาพโซเวียตในปี 1923 หลังการอบรมกลับมา
เจี่ยงเจ้สือได้ร่วมกับดร.ซุนก่อตั้งโรงเรียนการทหารฮ๋วงผู่ 黄埔 นอก-
เมืองกว่างโจว ปี 1924 เจี่ยวเจ้สือได้ขึ้นเป็นผู้อำนวยการโรงเรียนการ
ทหาร ซึ่งเป็นจุดเริ่มต้นที่ส่งให้เจี่ยงก้าวสู่ผู้นำระดับสูงของพรรคกั๊วหมิง
และจะเป็นผู้สืบทอดตำแหน่งต่อจากดร.ซุน ดังนั้นบทบาทในการรวมชาติ
จึงตกอยู่ในมือของพรรคชาตินิยมฝ่ายขวา
ดร.ซุนเสียชีวิตด้วยโรคมะเร็งในกรุงปักกิ่ง เมื่อเดือนมีนาคม 1925 ฤดู-
ร้อนในปีเดียวกัน เจี่ยงเจ้สือในฐานะผู้บัญชาการทหารกองทัพปฏิวัติแห่ง
ชาติได้เริ่มทำการกวาดล้างพวกขุนศึกทางเหนือ หลังจากปล่อยปละมา-
นาน ภายในเวลาเก้าเดือนเจี่ยงสามารถควบคุมพื้นที่ได้ถึงครึ่งประเทศ
อย่างไรก็ตาม ปี 1926 พรรคกั๊วหมิงแตกแยกออกเป็นสองฝ่าย คือ ฝ่าย
ซ้ายและฝ่ายขวา ในขณะที่พรรคคอมมิวนิสต์ก็เริ่มเติบโต เดือนมีนาคา
ปี 1926 หลังเหตุการณ์ที่เจี่ยงถูกจับควบคุมตัว เจี่ยงก็ขับไล่ที่ปรึกษา
โซเวียต และสั่งห้ามไม่ให้สมาชิกพรรคคอมมิวนิสต์เข้าร่วมเป็นสมาชิก
ระดับสูงของพรรคกั๊วหมิง และประกาศตนเป็นหัวหน้าพรรคที่ทรงอำนาจ
ของพรรคกั๊วหมิงอย่างเต็มตัว
สหภาพโซเวียตยังคงหวังลึก ๆ ไม่ให้เกิดการแตกแยกระหว่างทั้งสอง
พรรค จึงสั่งให้สมาชิกพรรคคอมมิวนิตส์เคลื่อนไหวใต้ดินแทน และให้-
การสนับสนุนอย่างลับ ๆ กับการปราบขุนศึกทางเหนือ
ต้นปี 1927 ความสัมพันธ์ระหว่างพรรคกั๊วหมิงกับพรรคคอมมิวนิสต์ถึงจุด
แตกหัก สมาชิกพรรคคอมมิวนิสต์และฝ่ายซ้ายของพรรคกั๊วหมิงตัดสิน
ใจลาออกจากที่นั่งในรัฐบาลชาตินิยมทีเมืองกว่างโจว广州 และหวู่ฮั่น
武汉 แต่เจี่ยงซึ่งกำลังปราบปรามขุนศึกทางเหนือกำลังประสบความสำ-
เร็จจึงส่งกองกำลังเข้าซ่างไห่เพื่อทำลายพรรคคอมมิวนิสต์ และจัดตั้งรัฐ
บาลต่อต้านคอมมิวนิสต์ขึ้นที่หนานจิง南京 ในปี 1927 เมษายน ประ-
เทศจีนจึงมีเมืองหลวงทั้งหมดสามแห่งด้วยกัน คือ เป่ยจิง 北京เมือง-
หลวงของรัฐบาลขุนศึกที่ได้รับการยอมรับจากนานาชาติ หนานจิง南京
เหมืองหลวงของรัฐบาลพรรคชาตินิยมฝ่ายขวา หวู่ฮั่น 武汉 เมืองหลวง
ของพรรคคอมมิวนิสต์และพรรคกั๊วหมิงฝ่ายซ้าย
เมื่อสถานะการณ์เป็นเช่นนี้ พรรคคอมมิวนิสต์โซเวียตจึงกำหนดนโยบาย
ให้พรรคคอมมิวนิสต์จีนจัดตั้งกองกำลังต่อต้านรัฐบาลทั้งในเมืองและชน
บทเพื่อเตรียมพร้อมสำหรับการก่อการปฏิวัติที่จะเกิดขึ้น แต่พรรคคอมมิว
นิสต์จีนก็ประสบความล้มเหลวในการเข้ายึดเมืองหนานชาง南昌 เสิ่นโถว
หรือซัวโถว 汕头 กว่างโจว 广州 และที่หูหนาน 湖南 ซึ่งเป็นกองกำลัง
ชาวนาชนบทที่รู้จักรในชื่อ“การก่อการในฤดูใบไม้ร่วง” 秋收起义 ที่นำ
โดยเหมาเจ๋อตง 毛泽东 (1893-1976)
กลางปี 1927 พรรคคอมมิวนิสต์จีนอยู่ในสภาวะตกต่ำสุดขีด พรรคถูก
พันธมิตรฝ่ายซ้ายพรรคกั๊วหมิงขับออกจากหวู่ฮั่น ปี 1928 เจี่ยงเจ้สือ
สามารถควบคุมประเทศจีนได้แบบเบ็ดเสร็จ รัฐบาลหนานจิงได้รับการ
ยอมรับจากนานาชาติให้เป็นรัฐบาลที่ชอบธรรมของจีน รัฐบาลพรรคกั๊ว-
หมิงได้ประกาศเจตนารมณ์บริหารประเทศตามอุดมการณ์สามประชานิยม
ของดร.ซุนยี่เซียน
|
